हली र मलामीकाे काम धान्दै महिला

ओखलढुंगा, फागुन

भिडियो हेर्न तलको बक्समा क्लिक गर्नुहोस !

Advertisement

२५ - ओखलढुंगाको पात्ले–२ कात्तिकेकी फुली शेर्पाले हलो जोत्न थालेको तीन वर्ष भइसक्यो । घरको सबै खेतीपातीको जिम्मेवारी उहाँकै काँधमा छ ।

श्रीमान कमाउन पर्यटकको पथ प्रर्दशकका रुपमा हिमाली क्षेत्रमा जानु भएको छ । गाउँमा हलो जोत्ने खेतला पनि पाईंदैनन् । उहाँ मात्रै होईन गाउँका धेरै महिलाले खेतीपातीको सबै काम आफैँ धान्दै आएका छन् । ‘बच्चालाई डोकामा राखेर मेलाको एक छेउमा राख्छौं अनि जोत्छौं’ फुलीले भन्नुभयो । खेतीको काम आफैँले गर्नु पर्ने भएपछि हिजोआज उहाँ यस्ता काममा पोक्त भैसक्नु भएको छ ।

विवाहित महिला मात्रै होइन, भर्खरका युवती समेत हलो जोत्छन् । ‘बिहे गर्दा केटाहरु खेतीपाती सम्हाल्न सक्नेखालका केटी खोज्न थालेका छन्, हलो जोत्न जान्ने केटी भए बिहे गरेर घरको सबै जिम्वेवारी सुम्पिएर विदेशिन्छन्’ शेर्पाले भन्नुभयो । गाउँमा खेति गर्न सिंचाइको सुविधा छैन । आकासे पानीकै भरमा खेति गर्नुपर्छ । सक्ने उमेरका पुरुष रोजगारीका लागि विदेसिएकाले मजदुर लगाएर काम गराउन सक्ने अवस्था नभएको उनीहरु बताउँछन् ।सल्लेरी गाविस ९ की निर्मला तामाङ पनि आफैं हलो जोतेर खेति चलाउँदै आउनु भएको छ ।

‘सबैको घरमा उस्तै हो । कामदार खोज्न कहाँ जानु ?’ हलो जोत्दै गरेका बेला उहाँले भन्नुभयो- ‘जति उब्जनी भए पनि खेतीपाती त गर्नैपर्‌यो । हलो जोत्न नसक्ने महिलाको जग्गा त बाँझै रहन्छ ।’ निर्मलाका बाबु दिर्घ रोगी र दाजु रोजगारीका लागि विदेश गएपछि उहाँलाई जिम्वेवारी आइलागेको हो ।

खेतबारी जोत्ने पुरुष गाउँमा पाउन छोडेपछि महिलाले हलो जोत्नु हुन्न भन्ने रुढीवादी परम्पपरा तोडिएको छ । ‘समाजमा छोरीले हलो जोत्नु हुँदैन भन्ने परम्परा भएपनि परिवारमा दाजुभाई छैनन्, वुवा पनि विदेशिएपछि हलो जोत्नु बाध्यता बाध्यता हो’ उहाँले भन्नुभयो ।

ओखलढुंगाको दियाले, मोली फस्कु, फेदिगुठ, सल्लेरीलगायतका गाविसका अधिकाँस परिवारमा महिलाकै जिम्मामा खेतिपाती चलेको छ । यी क्षेत्र सुख्खा र हिमाली भेगमा पर्ने भएकाले उत्पादन कम हुँन्छ । सुरुमा जोत्न कठिन भए पनि बिस्तारै बानी पर्दै गएको उनीहरुको अनुभव छ ।

‘गोरु नियन्त्रण गर्न, सीप पुर्‌याएर जोत्न, बीउ छर्कन अझै पनि केही कठिनाइ छ, कुन्तादेवी ३ की शान्ता नेपालीले भन्नुभयो– ‘अलि बलिया गोरु परे भने त मेलामा हिंडाउनै कठिन पर्छ ।’

जिल्लाको कुल १ लाख ५ हजार ८ सय ६४ हेक्टर भूभागमध्ये ५९ हजार हेक्टर खेतियोग्य जमिन भएपनि हाल मुस्किलले २५ हजार हेक्टरमा खेति हुने गरेको छ । वर्षेनी खेति गर्ने जग्गाको क्षेत्रफल घट्ने गरेकाले उत्पादन समेत घटेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ ।

 गाउँमा मलामी जाने समेत पुरुष नभएर महिला जानु पर्छ । उर्जावान् युवा विदेशिएपछि गाउँमा खेतियोग्य जमिन बाँझिएका छन् भने हलो जोत्ने पुरुष घर गाउँमा नपाउँदा महिलाले नै हली र मलामीको काम पनि गर्न थालेका छन् । 

ओखलढुंगा, फागुन २५ - ओखलढुंगाको पात्ले–२ कात्तिकेकी फुली शेर्पाले हलो जोत्न थालेको तीन वर्ष भइसक्यो । घरको सबै खेतीपातीको जिम्मेवारी उहाँकै काँधमा छ ।

श्रीमान कमाउन पर्यटकको पथ प्रर्दशकका रुपमा हिमाली क्षेत्रमा जानु भएको छ । गाउँमा हलो जोत्ने खेतला पनि पाईंदैनन् । उहाँ मात्रै होईन गाउँका धेरै महिलाले खेतीपातीको सबै काम आफैँ धान्दै आएका छन् । ‘बच्चालाई डोकामा राखेर मेलाको एक छेउमा राख्छौं अनि जोत्छौं’ फुलीले भन्नुभयो । खेतीको काम आफैँले गर्नु पर्ने भएपछि हिजोआज उहाँ यस्ता काममा पोक्त भैसक्नु भएको छ ।

विवाहित महिला मात्रै होइन, भर्खरका युवती समेत हलो जोत्छन् । ‘बिहे गर्दा केटाहरु खेतीपाती सम्हाल्न सक्नेखालका केटी खोज्न थालेका छन्, हलो जोत्न जान्ने केटी भए बिहे गरेर घरको सबै जिम्वेवारी सुम्पिएर विदेशिन्छन्’ शेर्पाले भन्नुभयो । गाउँमा खेति गर्न सिंचाइको सुविधा छैन । आकासे पानीकै भरमा खेति गर्नुपर्छ । सक्ने उमेरका पुरुष रोजगारीका लागि विदेसिएकाले मजदुर लगाएर काम गराउन सक्ने अवस्था नभएको उनीहरु बताउँछन् ।सल्लेरी गाविस ९ की निर्मला तामाङ पनि आफैं हलो जोतेर खेति चलाउँदै आउनु भएको छ ।

‘सबैको घरमा उस्तै हो । कामदार खोज्न कहाँ जानु ?’ हलो जोत्दै गरेका बेला उहाँले भन्नुभयो- ‘जति उब्जनी भए पनि खेतीपाती त गर्नैपर्‌यो । हलो जोत्न नसक्ने महिलाको जग्गा त बाँझै रहन्छ ।’ निर्मलाका बाबु दिर्घ रोगी र दाजु रोजगारीका लागि विदेश गएपछि उहाँलाई जिम्वेवारी आइलागेको हो ।

खेतबारी जोत्ने पुरुष गाउँमा पाउन छोडेपछि महिलाले हलो जोत्नु हुन्न भन्ने रुढीवादी परम्पपरा तोडिएको छ । ‘समाजमा छोरीले हलो जोत्नु हुँदैन भन्ने परम्परा भएपनि परिवारमा दाजुभाई छैनन्, वुवा पनि विदेशिएपछि हलो जोत्नु बाध्यता बाध्यता हो’ उहाँले भन्नुभयो ।

ओखलढुंगाको दियाले, मोली फस्कु, फेदिगुठ, सल्लेरीलगायतका गाविसका अधिकाँस परिवारमा महिलाकै जिम्मामा खेतिपाती चलेको छ । यी क्षेत्र सुख्खा र हिमाली भेगमा पर्ने भएकाले उत्पादन कम हुँन्छ । सुरुमा जोत्न कठिन भए पनि बिस्तारै बानी पर्दै गएको उनीहरुको अनुभव छ ।

‘गोरु नियन्त्रण गर्न, सीप पुर्‌याएर जोत्न, बीउ छर्कन अझै पनि केही कठिनाइ छ, कुन्तादेवी ३ की शान्ता नेपालीले भन्नुभयो– ‘अलि बलिया गोरु परे भने त मेलामा हिंडाउनै कठिन पर्छ ।’

जिल्लाको कुल १ लाख ५ हजार ८ सय ६४ हेक्टर भूभागमध्ये ५९ हजार हेक्टर खेतियोग्य जमिन भएपनि हाल मुस्किलले २५ हजार हेक्टरमा खेति हुने गरेको छ । वर्षेनी खेति गर्ने जग्गाको क्षेत्रफल घट्ने गरेकाले उत्पादन समेत घटेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ ।

 गाउँमा मलामी जाने समेत पुरुष नभएर महिला जानु पर्छ । उर्जावान् युवा विदेशिएपछि गाउँमा खेतियोग्य जमिन बाँझिएका छन् भने हलो जोत्ने पुरुष घर गाउँमा नपाउँदा महिलाले नै हली र मलामीको काम पनि गर्न थालेका छन् । 

- See more at: http://ujyaaloonline.com/desh-paradesh/featured/54491/halojotdai-mahila/#sthash.cTVXLB5d.dpuf